دست جاسوسان هارون الرشيد خليفهء عباسى ( خلافت 17 - 193 ق ) ، در سال 173 ق مسموم شد و به قتل رسيد . « 1 » زمانىكه ادريس بن عبد الله درگذشت ، پيروانش نوزاد او را ادريس ناميده ، جانشين پدرش ساختند . ادريس دوم به‌طور رسمى ، از سال 192 ق حكومت را به دست گرفت . « 2 » او كه مؤسس واقعى دولت ادريسيان به شمار مىرود ، بسيارى از قبايل بزرگ منطقه را با خود همراه ساخته و بر نواحى وسيعى در مغرب اقصى استيلا يافت . « 3 » او علاوه بر خوارج منطقه ، با اغلبيان در تونس نيز درگيرىهاى بسيارى داشت ، تا آن‌جا كه ابراهيم بن اغلب نتوانست ادريس را براند . « 4 » ادريس دوم پس از بيست و يك سال حكومت ، در سال 213 يا 214 ق ، درگذشت . جانشينان او ، كه تا سال 375 ق در ناحيه‌هايى از مغرب حكومت داشتند ، يازده تن بودند كه در واقع چهار امير آخرى حكومت مستقلى نداشتند و تنها دست‌نشاندگان دولت‌هاى مقتدر مجاور بودند . دورهء اقتدار و شكوه ادريسيان در مغرب اقصى ، تا آستانهء غيبت صغرى ادامه يافت ، هرچند از سال 252 ق ، قدرتشان رو به زوال نهاد . « 5 » گذشته از نزاع‌هاى داخلى ، كه عامل ضعف دولت بودند ، عوامل بيرونىاى وجود داشتند كه ضربات سختى بر پيكرهء حكومت ادريسيان وارد ساختند ؛ دو نيروى مقتدر مجاور ادريسيان ، فاطميان در تونس و امويان در اندلس ، كه هريك قصد استيلا بر قلمرو ادريسيان را داشتند و ديرى نپاييد كه قلمرو ادريسيان ميان اين نيروهاى مهاجم تقسيم شد . اگرچه تا پس از نيمهء قرن چهارم هجرى برخى از اعضاى اين خاندان ، يا تحت

--> ( 1 ) . ابن اثير ، همان ، ص 91 و طبرى ، همان ، ص 198 . ( 2 ) . ابن اثير ، همان ، ص 91 . ( 3 ) . همان ، ص 415 . ( 4 ) . ابن خلدون ، همان ، ج 4 ، ص 27 . ( 5 ) . ر . ك : همان ، ص 27 - 30 .